Jak usunąć pleśń ze ściany i nie dopuścić do jej powrotu?

Pleśń na ścianie zawsze ma przyczynę: za wysoką wilgotność powietrza, zimne miejsca na przegrodach, słabą wentylację albo przeciek. Wyjaśniamy, jak rozpoznać przyczynę, jak bezpiecznie usunąć nalot, kiedy trzeba skuć tynk, czym malować ścianę po pleśni i co zrobić, żeby grzyb nie wrócił.

Czarne, szare lub zielonkawe plamy w narożnikach, za szafą, przy oknie, na fugach czy na suficie w łazience to najczęściej pleśń. Nie jest tylko problemem estetycznym. Zarodniki i substancje wydzielane przez grzyby pleśniowe mogą podrażniać drogi oddechowe, nasilać alergie i astmę, a sam nalot niszczy farbę, tynk, silikon i fugi. Samo zamalowanie plamy nie pomoże, bo pleśń przerośnie przez nową powłokę po kilku tygodniach, jeśli nie usuniesz jej przyczyny.

Dlaczego na ścianie pojawia się pleśń?

Pleśń potrzebuje przede wszystkim wilgoci, a do tego pożywki, którą jest kurz, farba, klej do tapet czy papier na płytach g-k. Najczęstsze przyczyny zawilgocenia to:

• za wysoka wilgotność powietrza, gdy przez dłuższy czas przekracza mniej więcej 60–70%,
• słaba wentylacja, na przykład zatkane kratki wentylacyjne lub szczelne okna bez nawiewników,
• zimne miejsca na ścianach, czyli mostki termiczne w narożnikach, przy nadprożach, wieńcach i płytach balkonowych, na których skrapla się para wodna,
• przecieki z dachu, rynien, instalacji wodnej lub nieszczelnych połączeń wanny i brodzika,
• wilgoć z gruntu w ścianach piwnic i parterów bez dobrej izolacji przeciwwilgociowej,
• wilgoć technologiczna w nowych budynkach, w których tynki i wylewki jeszcze nie wyschły,
• codzienne nawyki, takie jak suszenie prania w zamkniętym pokoju, gotowanie bez okapu czy niedogrzewane sypialnie.

Kilkuosobowa rodzina wytwarza w ciągu doby kilka litrów pary wodnej, która musi zostać usunięta przez wentylację.

Jak rozpoznać, skąd pochodzi wilgoć?

Pomaga obserwacja, gdzie i kiedy pojawia się pleśń. Plamy w narożnikach ścian zewnętrznych, przy suficie i nad oknami, widoczne zimą, wskazują zwykle na kondensację pary wodnej na zimnych miejscach. Zacieki z wyraźną obwódką i plamy w jednym miejscu, niezależnie od pory roku, sugerują przeciek z instalacji lub dachu. Zawilgocenie dołu ścian z wykwitami soli oznacza zwykle podciąganie wilgoci z gruntu. Prosty higrometr pokaże, czy wilgotność powietrza w pomieszczeniu nie jest stale zbyt wysoka, a wilgotnościomierz do materiałów budowlanych pozwala zmierzyć zawilgocenie samej ściany.

Jak bezpiecznie usunąć pleśń ze ściany?

Przy usuwaniu pleśni trzeba się chronić, bo czyszczenie uwalnia zarodniki. Załóż rękawice, okulary i maskę przeciwpyłową, najlepiej klasy FFP2 lub wyższej, i dobrze wietrz pomieszczenie. Dzieci, osoby starsze i chorujące na astmę nie powinny przebywać w pomieszczeniu podczas pracy.

1. Zwilż nalot środkiem grzybobójczym lub wodą ze spryskiwacza. Suchej pleśni nie szczotkuje się ani nie zeskrobuje, bo zarodniki rozniosą się po mieszkaniu.
2. Nałóż preparat do usuwania pleśni zgodnie z instrukcją producenta i odczekaj podany czas. Popularne są preparaty na bazie podchlorynu sodu, czyli z chlorem, które dodatkowo wybielają plamy, oraz środki z czwartorzędowymi solami amoniowymi, bez chloru. Nigdy nie mieszaj środków chlorowych z innymi chemikaliami, zwłaszcza z kwasami, na przykład octem, i amoniakiem, bo wydzielają się trujące gazy.
3. Usuń nalot szczotką lub gąbką i przemyj powierzchnię.
4. Dokładnie osusz ścianę, wietrząc i ogrzewając pomieszczenie.
5. Przy głębokim przerośnięciu zeskrob farbę i skuj zainfekowany tynk do zdrowego podłoża, a zawilgocone płyty g-k i tapety usuń. Pleśni w głębi tynku nie da się skutecznie usunąć samym środkiem z powierzchni. Gruz i odpady pakuje się do szczelnych worków.
6. Zagruntuj ścianę preparatem grzybobójczym, a po jego wyschnięciu uzupełnij tynk i gładź.
7. Pomaluj ścianę farbą z dodatkiem środków przeciwgrzybicznych, przeznaczoną do pomieszczeń wilgotnych.

Zwykłe zabrudzenia i tłuste plamy usuwa się inaczej, co opisujemy w poradniku o myciu ścian.

Jak usunąć pleśń z fug i silikonu?

Na fugach cementowych pleśń usuwa się preparatem grzybobójczym i szczoteczką, a mocno przerośnięte fugi wydrapuje się i uzupełnia nowymi. Silikonu porośniętego pleśnią nie da się skutecznie doczyścić, bo grzyb wrasta w jego strukturę. Trzeba go wyciąć, oczyścić i wysuszyć szczelinę, a potem nałożyć nowy silikon sanitarny z dodatkiem środka grzybobójczego. Wybór fugi odpornej na wilgoć opisujemy w poradniku fuga epoksydowa czy cementowa.

Czy domowe sposoby na pleśń działają?

Ocet, soda oczyszczona czy woda utleniona usuwają niewielkie, świeże naloty z gładkich powierzchni, na przykład z fug, parapetów czy płytek. Przy większych plamach na tynku są mniej skuteczne niż preparaty grzybobójcze, a ocet może dodatkowo zaszkodzić niektórym podłożom, na przykład tynkom wapiennym. Przy rozległej pleśni, powierzchni powyżej mniej więcej kilku metrów kwadratowych, nawracających problemach albo gdy ktoś w domu choruje na astmę i alergie, lepiej wezwać fachowca, który ustali przyczynę i bezpiecznie usunie zawilgocony materiał.

Jak nie dopuścić do powrotu pleśni?

Najważniejsze jest usunięcie przyczyny. Bez tego nawet najlepszy środek da efekt tylko na kilka tygodni.

• Utrzymuj wilgotność powietrza na poziomie około 40–60%. Prosty higrometr pozwala to sprawdzić. Przy stale wysokiej wilgotności pomaga osuszacz powietrza.
• Wietrz krótko i intensywnie, kilka razy dziennie przez kilka minut przy szeroko otwartych oknach, zwłaszcza po kąpieli, gotowaniu i rano po nocy.
• Sprawdź wentylację. Kratki wentylacyjne nie mogą być zasłonięte, a w szczelnych oknach warto zamontować nawiewniki. Gdy wentylacja grawitacyjna nie działa, pomaga kominiarz i dopływ powietrza.
• Odsuń meble od ścian zewnętrznych o kilka centymetrów, żeby za nimi krążyło powietrze.
• Ogrzewaj wszystkie pomieszczenia, także te rzadko używane i sypialnie. Wychłodzone ściany szybciej się zawilgacają.
• Usuń źródła wody, czyli napraw przecieki, uszczelnij połączenia w łazience, sprawdź rynny i obróbki dachu.
• Susz pranie na zewnątrz, w suszarce bębnowej lub w łazience z działającą wentylacją.

Parujące okna to często pierwszy sygnał zbyt wysokiej wilgotności, o czym piszemy w poradniku dlaczego okna parują od wewnątrz. W łazience szczególnie ważna jest szczelność, którą opisujemy w poradniku o hydroizolacji.

Jak zapobiegać pleśni w łazience, kuchni i nowym domu?

W łazience najważniejsze jest szybkie usunięcie pary po kąpieli. Pomaga wentylator z wyłącznikiem czasowym lub czujnikiem wilgotności, szczelina pod drzwiami, ściąganie wody z płytek i kabiny oraz suszenie ręczników poza łazienką. W kuchni gotuje się pod przykryciem i z włączonym okapem, a po gotowaniu krótko wietrzy. W nowym domu lub po remoncie w ścianach i wylewkach jest dużo wilgoci technologicznej, która odparowuje przez pierwszy, a nawet drugi sezon grzewczy. W tym czasie trzeba intensywniej wietrzyć i ogrzewać, a czasem użyć osuszacza. W piwnicy ogranicza się suszenie prania i przechowywanie wilgotnych rzeczy, a przy zawilgoceniu od gruntu potrzebna jest naprawa izolacji fundamentów.

Kiedy pleśń oznacza poważniejszy problem?

Jeśli pleśń wraca mimo wietrzenia i dobrej wentylacji, pojawia się zawsze w tych samych miejscach przy stropie, w narożnikach lub nad oknami, albo ściana jest mokra w dotyku, przyczyna leży zwykle w konstrukcji budynku. Mogą to być mostki termiczne, uszkodzone lub zbyt cienkie ocieplenie, przeciekający dach albo zawilgocone fundamenty. W bloku warto wtedy zgłosić problem zarządcy, a w domu jednorodzinnym zlecić ocenę fachowcowi, na przykład z użyciem kamery termowizyjnej, która pokazuje zimne miejsca na ścianach. Mostki termiczne i sposoby ich ograniczenia opisujemy w poradniku mostki termiczne.