Mostki termiczne – gdzie powstają i jak ich uniknąć?

Mostek termiczny to miejsce w ścianie, dachu lub podłodze, przez które ciepło ucieka szybciej niż przez resztę przegrody. Wyjaśniamy rodzaje mostków, typowe miejsca ich powstawania, skutki w postaci strat ciepła, kondensacji i pleśni, sposoby unikania ich w nowym domu i ograniczania w istniejącym oraz jak wykryć je kamerą termowizyjną.

Nawet grube ocieplenie nie da pełnego efektu, jeśli w kilku miejscach izolacja jest przerwana. Przez takie miejsca ciepło ucieka szybciej, a wewnętrzna powierzchnia ściany jest w nich wyraźnie chłodniejsza niż obok. Zimą może się na niej skraplać para wodna, tynk się zawilgaca, a w narożnikach pojawia się czarna pleśń. W domach energooszczędnych mostki termiczne potrafią odpowiadać za istotną część strat ciepła przez przegrody. Większości z nich można uniknąć na etapie projektu i budowy, a w istniejących domach wiele da się ograniczyć. Poniżej wyjaśniamy, skąd się biorą, gdzie ich szukać i jak sobie z nimi radzić.

Co to jest mostek termiczny?

Mostek termiczny, nazywany też mostkiem cieplnym, to fragment przegrody, przez który ciepło przepływa szybciej niż przez sąsiednie części. Wynika to z kształtu przegrody, na przykład w narożniku, albo z tego, że w danym miejscu jest materiał lepiej przewodzący ciepło, na przykład żelbet lub stal, lub mniej izolacji. W obliczeniach energetycznych budynku straty ciepła przez mostki liniowe opisuje współczynnik liniowego przenikania ciepła Ψ (psi), wyrażany w W/(m·K), a przez mostki punktowe, na przykład kotwy i łączniki, współczynnik χ (chi). Projektanci uwzględniają je w świadectwie charakterystyki energetycznej.

Jakie są rodzaje mostków termicznych?

• Mostki geometryczne wynikają z kształtu budynku. W narożniku zewnętrznym powierzchnia oddająca ciepło na zewnątrz jest większa niż powierzchnia przyjmująca je od środka, więc narożnik jest chłodniejszy.
• Mostki konstrukcyjne wynikają z elementów, które przerywają izolację: wieńców, słupów, nadproży, płyt balkonowych, stropów wspornikowych.
• Mostki montażowe powstają przy osadzaniu okien i drzwi, mocowaniu balustrad, markiz i konsol.
• Mostki wykonawcze to efekt błędów: szczelin między płytami ocieplenia, braku izolacji w ościeżach, zgniecionej wełny.

Gdzie najczęściej powstają mostki termiczne?

O roli wieńca piszemy w poradniku o wieńcu stropowym, a o montażu okien w poradniku ciepły montaż okien.

Czym grożą mostki termiczne?

Pierwszym skutkiem są większe straty ciepła i wyższe rachunki za ogrzewanie. Drugim, często poważniejszym, jest niższa temperatura wewnętrznej powierzchni ściany w miejscu mostka. Jeśli spadnie poniżej punktu rosy powietrza w pomieszczeniu, na ścianie skrapla się para wodna. Przy temperaturze 20°C i wilgotności 50% punkt rosy wynosi około 9°C, więc wystarczy, że narożnik ma kilka stopni mniej niż reszta ściany. Zawilgocony tynk to dobre miejsce do rozwoju pleśni, typowej dla narożników przy stropie, nad oknami i za szafami przy ścianach zewnętrznych. Warunki techniczne określają też wymagania dotyczące ochrony przed kondensacją na wewnętrznej powierzchni przegród. Jak usunąć pleśń, opisujemy w poradniku jak usunąć pleśń ze ściany.

Jak uniknąć mostków termicznych w nowym domu?

• Prosta bryła budynku, bez wielu wykuszy, załamań, lukarn i wysuniętych tarasów, ma mniej miejsc narażonych na mostki.
• Ciągła warstwa izolacji na całej obudowie budynku: od fundamentu, przez ściany, po dach. Izolacja ścian powinna zachodzić na izolację fundamentów i łączyć się z izolacją dachu.
• Ocieplenie fundamentów i cokołu, a przy płycie fundamentowej izolacja pod całą płytą.
• Balkony na łącznikach termoizolacyjnych, czyli elementach z izolacją i stalowymi prętami, które przenoszą obciążenie, a przerywają mostek. Alternatywą są balkony na osobnej konstrukcji opartej na słupach.
• Ciepły montaż okien i drzwi, a w domach energooszczędnych montaż w warstwie ocieplenia.
• Nadproża i wieńce w systemowych kształtkach z izolacją po stronie zewnętrznej przy ścianach jednowarstwowych.
• Staranne wykonanie, bo nawet szczeliny między płytami ocieplenia tworzą małe mostki. Zasady klejenia płyt opisujemy w poradniku ocieplenie domu styropianem.
• Mocowania elewacyjne z przekładkami, na przykład konsole markiz, balustrad i kotwy zewnętrznych rolet.

Jak ograniczyć mostki w istniejącym domu?

W istniejącym budynku wiele mostków ogranicza się przy termomodernizacji. Docieplenie ścian przykrywa wieńce i nadproża, a docieplenie ościeży okien zmniejsza mostek przy ramie. Cokół i fundamenty ociepla się od zewnątrz, odkopując je fragmentami. Płyty balkonowe połączone ze stropem ociepla się z każdej strony, od góry, od dołu i czołowo, co nie usuwa mostka całkowicie, ale wyraźnie go zmniejsza. Przy wymianie okien warto przesunąć je bliżej zewnętrznej krawędzi muru i zastosować ciepły montaż.

Jak mostki termiczne wpływają na koszty ogrzewania?

W słabo ocieplonych budynkach straty przez mostki stanowią niewielką część całkowitych strat ciepła, bo dużo ciepła ucieka przez ściany, dach i okna. Im lepiej ocieplony budynek, tym większy jest względny udział mostków. W domach energooszczędnych i pasywnych mogą one odpowiadać za istotną część strat przez przegrody, dlatego projektanci analizują każdy węzeł konstrukcyjny, na przykład połączenie ściany z płytą fundamentową, okna z murem i ściany z dachem. W praktyce ograniczenie mostków przy budowie kosztuje niewiele, a ich naprawa po zakończeniu budowy jest trudna i droga.

Jakie miejsca sprawdzić przy odbiorze domu?

Przy odbiorze domu od dewelopera lub wykonawcy warto zwrócić uwagę na ocieplenie ościeży okien, połączenie ocieplenia ścian z cokołem, ocieplenie wieńca na poddaszu przy ścianie kolankowej, połączenie paroizolacji z murem i ocieplenie płyt balkonowych. Jeśli odbiór przypada na sezon grzewczy, dobrym pomysłem jest badanie kamerą termowizyjną, które pozwala zgłosić usterki w ramach rękojmi.

Jak wykryć mostki termiczne w istniejącym domu?

Najskuteczniejsze jest badanie kamerą termowizyjną. Wykonuje się je w sezonie grzewczym, gdy różnica temperatur między wnętrzem a otoczeniem jest duża, zwykle co najmniej kilkanaście stopni, najlepiej rano, przed nasłonecznieniem ścian, przy bezwietrznej i bezdeszczowej pogodzie. Zdjęcia z zewnątrz pokazują miejsca, z których ucieka najwięcej ciepła, a zdjęcia od środka chłodne fragmenty ścian. Proste sygnały ostrzegawcze to zimne narożniki, ciemne smugi na ścianach przy suficie, zacieki pod oknami i pleśń wracająca w tych samych miejscach. Pomocny jest też bezdotykowy termometr na podczerwień, który pozwala porównać temperaturę powierzchni ścian. Wynik badania termowizyjnego trzeba jednak umieć zinterpretować: odbicia od szyb, grzejniki za ścianą czy przewody kominowe mogą wyglądać jak mostki. Dlatego przy ważnych decyzjach, na przykład przed reklamacją u wykonawcy, warto zlecić badanie osobie z doświadczeniem i raportem z opisem zdjęć.