Okna dachowe – jakie wybrać na poddasze użytkowe?

Okno dachowe dobiera się do wysokości montażu, rozstawu krokwi, kąta dachu, pomieszczenia i pokrycia. Wyjaśniamy, na jakiej wysokości je montować, jak dobrać wymiary i liczbę okien, jaki sposób otwierania, szybę i materiał ramy wybrać, jak dobrać kołnierz i osłony oraz o czym pamiętać przy montażu.

Okna dachowe decydują o tym, czy poddasze będzie jasne i wygodne, czy ciemne, duszne i przegrzane latem. Wybór nie sprowadza się do rozmiaru z katalogu. Trzeba wziąć pod uwagę konstrukcję dachu, kąt jego nachylenia, rodzaj pokrycia, przeznaczenie pomieszczenia, sposób otwierania i ochronę przed słońcem. Dobrze dobrane okno dachowe wpuszcza więcej światła niż okno w ścianie o tej samej powierzchni, ale źle dobrane potrafi być źródłem przecieków, przeciągów i przegrzewania.

Na jakiej wysokości montować okno dachowe?

Okno powinno pozwalać wyjrzeć na zewnątrz zarówno na siedząco, jak i na stojąco. Przyjmuje się, że dolna krawędź okna dachowego powinna być na wysokości około 90–120 cm nad podłogą, a górna krawędź co najmniej na wysokości około 2 m, żeby można było swobodnie patrzeć przez okno i otworzyć je bez schylania. Niższa dolna krawędź daje lepszy widok z łóżka czy biurka, ale utrudnia ustawienie mebli pod oknem i zwiększa ryzyko uderzenia w otwarte skrzydło. Przy niskich ściankach kolankowych lepiej wybrać dłuższe okno lub zestaw dwóch okien jedno nad drugim, czyli dolne okno doświetlające i górne właściwe.

Jak dobrać wymiary okna dachowego?

Szerokość zależy od rozstawu krokwi. Okno montuje się między nimi, zostawiając po obu stronach kilka centymetrów na izolację, zwykle około 2–3 cm. Jeśli krokwie stoją gęsto, zamiast jednego szerokiego okna montuje się dwa węższe obok siebie. Wycinanie krokwi jest możliwe tylko po konsultacji z konstruktorem i wykonaniu wymianu, czyli dodatkowych belek przenoszących obciążenie.

Długość zależy od kąta nachylenia dachu. Przy dachu stromym nawet krótsze okno sięga wysoko, a przy dachu o małym kącie potrzebne jest okno dłuższe, żeby górna krawędź znalazła się na odpowiedniej wysokości. Producenci oferują kalkulatory, które dobierają długość okna do kąta i wysokości ścianki kolankowej.

Ile okien dachowych potrzeba?

Ilość światła regulują przepisy. W pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi stosunek powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8. Pokój na poddaszu o powierzchni 16 m² potrzebuje więc co najmniej 2 m² okien. Okna dachowe wpuszczają zwykle więcej światła niż okna pionowe o tej samej powierzchni, bo są skierowane ku niebu. Lepszy efekt daje kilka mniejszych okien rozmieszczonych równomiernie niż jedno duże.

Jaki sposób otwierania wybrać?

• Okno obrotowe obraca się wokół osi w połowie wysokości, a klamka jest u góry. To najpopularniejsze rozwiązanie, które pozwala łatwo umyć zewnętrzną szybę od środka i nie zabiera miejsca przed oknem.
• Okno uchylno-obrotowe uchyla się do góry na zawiasach u góry, dzięki czemu można stanąć tuż przy oknie i wyjrzeć na zewnątrz. Dobrze sprawdza się przy wyżej zamontowanych oknach i tam, gdzie pod oknem stoją meble.
• Okno wyłazowe służy jako wyjście na dach dla kominiarza lub wyjście ewakuacyjne.
• Okno sterowane elektrycznie lub solarnie przydaje się, gdy okno jest wysoko i trudno sięgnąć do klamki. Może się zamykać automatycznie po wykryciu deszczu.

Jaka szyba w oknie dachowym?

Według obecnych warunków technicznych współczynnik przenikania ciepła okien połaciowych w ogrzewanych pomieszczeniach nie może przekraczać 1,1 W/(m²·K). Okna dachowe z pakietem trzyszybowym spełniają ten wymóg z zapasem i są standardem w domach energooszczędnych.

Ponieważ szyba jest nad głową, wewnętrzna szyba powinna być laminowana, czyli klejona z dwóch tafli z folią, żeby po rozbiciu odłamki nie spadły do pomieszczenia. Zewnętrzna szyba jest zwykle hartowana, odporna na grad. Do sypialni warto rozważyć szybę o lepszej izolacji akustycznej, bo deszcz i grad na dachu bywają głośne. Pakiety z powłokami przeciwsłonecznymi ograniczają nagrzewanie poddasza latem.

Jaki materiał ramy okna dachowego?

Ramy drewniane, zwykle z sosny klejonej i lakierowanej, dobrze sprawdzają się w pokojach, sypialniach i gabinetach. Są ciepłe w wyglądzie i dobrze izolują. Ramy z PVC lub drewniane pokryte powłoką poliuretanową wybiera się do łazienek, kuchni i innych pomieszczeń, gdzie jest dużo pary, bo nie chłoną wilgoci. Od zewnątrz okna dachowe mają obróbki z aluminium, stali lub miedzi, dopasowane do koloru pokrycia. Szerzej o parametrach okien piszemy w poradniku o oknach energooszczędnych.

Jak dobrać kołnierz i akcesoria montażowe?

Kołnierz uszczelniający łączy okno z pokryciem dachu i odprowadza wodę. Dobiera się go do rodzaju i wysokości profilu pokrycia: inne kołnierze stosuje się przy dachówce falistej i blachodachówce, a inne przy płaskich pokryciach, takich jak blacha na rąbek stojący, łupek czy gont. Do kompletu warto zaplanować:

• kołnierz izolacyjny, który ociepla przestrzeń wokół ramy i ogranicza mostki termiczne,
• kołnierz paroizolacyjny, który łączy okno z paroizolacją poddasza,
• rynienkę odwadniającą nad oknem, która odprowadza wodę spływającą po membranie.

O pokryciach dachowych piszemy w poradniku o popularnych pokryciach dachowych, a o membranie w poradniku membrana dachowa.

Jak chronić poddasze przed przegrzewaniem?

Latem okno dachowe mocno nagrzewa pomieszczenie, bo słońce pada na nie pod korzystnym kątem. Najskuteczniejsze są osłony zewnętrzne: markizy i rolety montowane na zewnątrz okna, które zatrzymują promienie, zanim dotrą do szyby. Rolety wewnętrzne, plisy i żaluzje chronią przed światłem i zapewniają prywatność, ale słabiej przed nagrzewaniem. Pomaga też wentylacja nocna i dobrze ocieplone poddasze, co opisujemy w poradniku ocieplenie poddasza wełną mineralną.

Okna dachowe czy lukarny?

Lukarna to wystająca z połaci dachu zabudowa z oknem pionowym. Daje więcej miejsca na pełną wysokość pomieszczenia i pozwala stanąć przy oknie, ale jest droga, komplikuje więźbę i pokrycie, tworzy kosze narażone na przecieki i dodatkowe mostki termiczne. Okno dachowe jest tańsze, prostsze w montażu i wpuszcza więcej światła, bo jest skierowane ku niebu. Lukarny wybiera się zwykle ze względów architektonicznych lub gdy plan miejscowy ich wymaga. Często łączy się oba rozwiązania.

Ile kosztują okna dachowe?

Cena zależy od wymiarów, materiału ramy, pakietu szybowego, sposobu otwierania, sterowania i kołnierzy. Do ceny okna dolicza się kołnierz uszczelniający, kołnierze izolacyjne, osłony i montaż. Okna z elektrycznym sterowaniem, potrójnym szkleniem i szybą akustyczną są wyraźnie droższe od podstawowych modeli. Przy porównywaniu ofert warto sprawdzić współczynnik U całego okna, a nie samej szyby, i to, czy kołnierz jest dopasowany do pokrycia.

O czym pamiętać przy montażu okna dachowego?

Okno dachowe montuje się zwykle na etapie wykonywania pokrycia, ale można je też dołożyć w istniejącym dachu. Montaż wymaga rozebrania fragmentu pokrycia, przecięcia membrany, wykonania obramowania z łat, osadzenia okna na kątownikach montażowych, ułożenia kołnierzy i uszczelnienia połączeń. Od środka okno łączy się z paroizolacją i wykańcza ościeża. Górna ościeżnica powinna być pozioma, a dolna pionowa, co ułatwia napływ ciepłego powietrza do szyby i zapobiega jej parowaniu. Montaż najlepiej zlecić dekarzowi lub ekipie z doświadczeniem w danym systemie, bo błędy powodują przecieki.